جدول وزن ورق مهم‌ترین ابزار برآورد سفارش، بارگیری و هزینه حمل است؛ چون در بازار فولاد، ورق را بر پایه وزن می‌سنجند و شیت‌ها در ضخامت‌های مختلف تفاوت وزنی بزرگی دارند. در این راهنما فرمول محاسبه وزن ورق فولادی، جدول آماده برای ضخامت 2 تا 50 میل و چند مثال حل‌شده را می‌بینید. اگر قطعه‌ای با ابعاد دلخواه لازم دارید، ورق برشی را هم با همین منطق می‌توانید برآورد کنید.
فرمول محاسبه وزن ورق فولادی
وزن هر ورق فولادی از حاصل‌ضرب حجم در چگالی به دست می‌آید. چگالی فولاد کربنی حدود 7850 kg/m³ است. اگر ضخامت را به میلی‌متر و طول و عرض را به متر وارد کنید، فرمول ساده زیر جواب می‌دهد:
وزن (kg) = طول (m) × عرض (m) × ضخامت (mm) × 7.85
عدد 7.85 از کجا آمده است؟ ضخامت 1 mm برابر 0.001 m است. حجم یک متر مربع ورق به ضخامت 1 mm برابر 0.001 m³ می‌شود و جرم آن 0.001 × 7850 = 7.85 کیلوگرم خواهد بود. به همین دلیل هر میلی‌متر ضخامت، 7.85 کیلوگرم به وزن هر متر مربع اضافه می‌کند. این همان عددی است که در هر جدول وزن ورق فولادی می‌بینید.
تله واحدها: میلی‌متر و متر را قاطی نکنید
رایج‌ترین خطا در محاسبه وزن ورق، ترکیب واحدهاست. اگر طول و عرض را هم به میلی‌متر بنویسید (مثلاً 1500 و 6000) و در همین فرمول بگذارید، جواب هزار هزار برابر بزرگ می‌شود. قاعده ساده این است: طول و عرض همیشه به متر، ضخامت به میلی‌متر. یک شیت 1500×6000 یعنی 1.5 m × 6 m = 9 m² و برای ضخامت 10 mm داریم 9 × 10 × 7.85 = 706.5 کیلوگرم.
اگر ترجیح می‌دهید همه ابعاد را به میلی‌متر بنویسید، فرمول معادل آن این است: وزن (kg) = طول (mm) × عرض (mm) × ضخامت (mm) × 7.85 ÷ 1,000,000. هر دو روش یک جواب می‌دهند.
جدول وزن ورق بر حسب ضخامت
جدول زیر با فرمول بالا و چگالی 7.85 محاسبه شده است و وزن هر متر مربع و وزن دو اندازه رایج شیت را نشان می‌دهد. اعداد، وزن تئوری ورق فولادی کربنی هستند و برای ضخامت اسمی محاسبه شده‌اند.
| ضخامت (mm) | وزن هر متر مربع (kg) | وزن شیت 1500×6000 (kg) | وزن شیت 2000×6000 (kg) |
|---|---|---|---|
| 2 | 15.7 | 141.3 | 188.4 |
| 3 | 23.55 | 211.95 | 282.6 |
| 4 | 31.4 | 282.6 | 376.8 |
| 5 | 39.25 | 353.25 | 471 |
| 6 | 47.1 | 423.9 | 565.2 |
| 8 | 62.8 | 565.2 | 753.6 |
| 10 | 78.5 | 706.5 | 942 |
| 12 | 94.2 | 847.8 | 1,130.4 |
| 15 | 117.75 | 1,059.75 | 1,413 |
| 20 | 157 | 1,413 | 1,884 |
| 25 | 196.25 | 1,766.25 | 2,355 |
| 30 | 235.5 | 2,119.5 | 2,826 |
| 35 | 274.75 | 2,472.75 | 3,297 |
| 40 | 314 | 2,826 | 3,768 |
| 45 | 353.25 | 3,179.25 | 4,239 |
| 50 | 392.5 | 3,532.5 | 4,710 |
اگر وزن ورق 10 میل را جست‌وجو می‌کنید، پاسخ از جدول وزن ورق بالا 78.5 کیلوگرم برای هر متر مربع و 706.5 کیلوگرم برای شیت 1500×6000 است. برای ضخامتی که در جدول نیست، کافی است ضخامت را در 7.85 ضرب کنید تا وزن هر متر مربع به دست آید و بعد در مساحت شیت ضرب کنید.
این ابعاد روی چه ورق‌هایی کاربرد دارند؟
ابعاد 1500×6000 در تأمین‌های فعلی تجارت فولاد برای ورق مبارکه (ضخامت 6 تا 15 mm) و ورق کاویان (ضخامت 10 تا 30 mm) درج شده است. ابعاد 2000×6000 برای ورق اکسین با ضخامت 8 تا 50 mm ذکر شده است. موجودی و ضخامت‌های قابل تأمین را همیشه از صفحه هر محصول یا واحد فروش تأیید کنید؛ این جدول فقط ابزار محاسبه است و به‌معنی موجودی نیست.
برای آشنایی با انواع ورق و کاربردها می‌توانید راهنمای ورق فولادی چیست را بخوانید و برای مقایسه گریدها تفاوت ورق ST37 و ST52 را ببینید.
مثال‌های حل‌شده وزن ورق
چهار مثال زیر که از همین جدول وزن ورق و فرمول استفاده می‌کنند بیشتر حالت‌هایی را پوشش می‌دهند که در سفارش واقعی پیش می‌آید: شیت کامل، شیت عریض، قطعه برش‌خورده و قطعه با سوراخ.
مثال 1: شیت مبارکه 1500×6000×10
مساحت 1.5 × 6 = 9 m². وزن = 9 × 10 × 7.85 = 706.5 kg.
مثال 2: شیت اکسین 2000×6000×20
مساحت 2 × 6 = 12 m². وزن = 12 × 20 × 7.85 = 1,884 kg، یعنی حدود 1.9 تن برای یک شیت.
مثال 3: قطعه 500×500×20
مساحت 0.5 × 0.5 = 0.25 m². وزن = 0.25 × 20 × 7.85 = 39.25 kg.
مثال 4: فلنج حلقه‌ای با قطر بیرونی 400 و سوراخ 200
برای قطعه دایره‌ای، ابتدا مساحت را حساب کنید. شعاع بیرونی R = 0.2 m و شعاع سوراخ r = 0.1 m است. مساحت حلقه π(R² − r²) = 3.1416 × (0.04 − 0.01) ≈ 0.0942 m². وزن برای ضخامت 20 mm برابر است با 0.0942 × 20 × 7.85 ≈ 14.8 kg. توجه کنید که این وزن خالص خود قطعه است و ورقی که برای ساخت آن مصرف می‌شود (با احتساب پرت) بیشتر است.
| مثال | ابعاد (mm) | محاسبه | وزن |
|---|---|---|---|
| شیت مبارکه | 1500×6000×10 | 9 × 10 × 7.85 | 706.5 kg |
| شیت اکسین | 2000×6000×20 | 12 × 20 × 7.85 | 1,884 kg |
| قطعه برشی | 500×500×20 | 0.25 × 20 × 7.85 | 39.25 kg |
| فلنج حلقه‌ای | Ø400 با سوراخ Ø200، ضخامت 20 | π(0.2² − 0.1²) × 20 × 7.85 | حدود 14.8 kg |
وزن تئوری در برابر وزن واقعی (باسکول)
وزن جدول وزن ورق، «وزن تئوری» است؛ یعنی وزنی که با ابعاد و ضخامت اسمی و چگالی 7.85 محاسبه می‌شود. وقتی بار روی باسکول می‌رود، عددی کمی متفاوت می‌بینید و این در بیشتر موارد طبیعی است. دلیل‌ها را در ادامه مرور می‌کنیم.
تلورانس ضخامت
ورق‌های نورد گرم دقیقاً با ضخامت اسمی تولید نمی‌شوند و استانداردهای ابعادی (مانند EN 10029 برای ورق نورد گرم از 3 mm به بالا) محدوده مجاز ضخامت را تعیین می‌کنند. در برخی رده‌های تلورانس، ضخامت ممکن است کمی کمتر یا بیشتر از مقدار اسمی باشد. چون وزن مستقیماً با ضخامت متناسب است، هر انحراف کوچک در ضخامت به‌شکل درصدی در وزن دیده می‌شود. برای نمونه، اگر ضخامت واقعی یک ورق 10 mm فقط 0.3 mm (3 درصد) کمتر باشد، وزن شیت 1500×6000 حدود 21 کیلوگرم کمتر از وزن تئوری می‌شود. این فقط یک مثال محاسباتی است؛ تلورانس مجاز هر محصول به استاندارد و سفارش بستگی دارد.
دلایل دیگر اختلاف وزن
- تلورانس طول و عرض و نحوه پیرایش لبه‌ها
- وزن بسته‌بندی، تسمه، چوب زیرسازی و مهاربندی بار، اگر جدا از ورق کسر نشوند
- رطوبت، باران یا برف روی بار هنگام توزین
- دقت و کالیبراسیون باسکول و تفاوت دو باسکول مبدأ و مقصد
- تغییر وزن سوخت یا بار همراه خودرو بین توزین خالی و پر
مبنای وزن را در پیش‌فاکتور روشن کنید
پیش از تأیید پیش‌فاکتور بهتر است مشخص شود حساب سفارش بر مبنای وزن تئوری (از روی ابعاد اسمی)، وزن باسکول یا تعداد شیت است و در صورت اختلاف، چه مقدار اختلاف پذیرفته می‌شود. این موضوع را قبل از بارگیری با واحد فروش هماهنگ کنید تا بعداً سر تفسیر عدد باسکول اختلافی پیش نیاید.
روی قبض باسکول چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
| مورد | چرا مهم است |
|---|---|
| تاریخ، ساعت و شماره پلاک | تطبیق قبض با همان بار و همان خودرو |
| وزن ناخالص، تارا و وزن خالص | وزن خالص باید از تفاضل دو توزین به دست آمده باشد |
| هر دو توزین روی یک باسکول | کاهش اثر تفاوت کالیبراسیون دو باسکول |
| تعداد شیت و ابعاد در بارنامه یا لیست بسته‌بندی | مقایسه وزن باسکول با تعداد شیت × وزن تئوری هر شیت |
| عدم وجود بار یا وسیله اضافی | جلوگیری از احتساب وزن غیر از ورق |
روش ساده کنترل این است: تعداد شیت را در وزن تئوری هر شیت ضرب کنید و با وزن خالص قبض مقایسه کنید. اختلاف در حد تلورانس ضخامت و شرایط توزین معمول است؛ اختلاف بزرگ‌تر را از فروشنده بپرسید.
وزن ورق‌های خاص: استیل، هاردوکس و آلیاژی
جدول وزن ورق بالا برای فولاد کربنی با چگالی 7.85 است. چگالی بقیه فولادها کمی فرق دارد:
| نوع ورق | چگالی تقریبی (kg/dm³) | ضریب در فرمول |
|---|---|---|
| فولاد کربنی (ST37، ST52 و مشابه) | 7.85 | 7.85 |
| ورق ضدسایش (Hardox و NM) و ورق آلیاژی (مانند P355GH) | حدود 7.85 | حدود 7.85 |
| استیل 304 و 316 | حدود 7.9 تا 8.0 (تقریبی و وابسته به آلیاژ) | 7.9 تا 8.0 |
برای ورق استیل ضریب 7.9 تا 8.0 به کار می‌رود؛ بنابراین یک متر مربع استیل 10 میل حدود 79 تا 80 کیلوگرم وزن دارد، یعنی کمی بیشتر از فولاد کربنی. برای ورق هاردوکس و ورق‌های آلیاژی متداول، همان 7.85 تقریب خوبی است و تفاوت وزنی با ورق معمولی هم‌ضخامت ناچیز است. اگر دقت بالا لازم است، چگالی را از گواهی یا مشخصات سازنده همان محصول بگیرید.
وزن خالص و ناخالص در ورق برشی
وقتی قطعه برشی سفارش می‌دهید، دو وزن متفاوت وجود دارد: وزن خالص قطعات و وزن ورقی که برای بریدن آن‌ها مصرف می‌شود. تفاضل این دو همان پرت (قراضه و تکه‌های باقی‌مانده) است.
مثال: از یک شیت 1500×6000×20 (وزن حدود 1,413 kg) نظریاً می‌توان 36 قطعه 500×500 چید، چون 3 × 500 = 1500 و 12 × 500 = 6000. وزن خالص 36 قطعه هم دقیقاً 36 × 39.25 = 1,413 kg است. اما در عمل بین قطعات و کنار ورق باید فاصله و عرض برش (کرف) در نظر گرفت و چون عرض 1500 کاملاً با سه قطعه پر می‌شود، هر فاصله‌ای ستون سوم را غیرممکن می‌کند. به همین دلیل وزن مصرفی ورق از وزن خالص قطعات بیشتر است.
در صفحه ماشین‌حساب ورق برشی می‌توانید طول برش و تعداد را وارد کنید و وزن هر ورق و وزن کل را ببینید. برای هر سفارش، میزان پرت احتمالی را در برآورد هزینه لحاظ کنید (جدول وزن ورق فقط وزن تئوری شیت کامل را می‌دهد) و با واحد فروش روشن کنید چه مبنایی برای محاسبه به کار می‌رود.
کاربرد عملی: برآورد بار کامیون
جدول وزن ورق فقط برای قیمت‌گذاری نیست؛ برای برنامه‌ریزی حمل هم لازم است. فرض کنید ظرفیت بار یک خودرو 24 تن باشد و بخواهید شیت‌های 1500×6000×10 ببرید. تعداد شیت‌ها از تقسیم ظرفیت بر وزن هر شیت از جدول وزن ورق به دست می‌آید: 24,000 ÷ 706.5 ≈ 33.97. چون نمی‌توان شیت را کسری بارگیری کرد، حداکثر 33 شیت (حدود 23.3 تن) جا می‌شود؛ 34 شیت از 24 تن بیشتر خواهد بود.
برای شیت‌های سنگین‌تر، مثلاً اکسین 2000×6000×20 با وزن 1,884 kg، همان ظرفیت حدود 12 شیت (22.6 تن) را می‌پذیرد. این ارقام فقط مثال محاسباتی هستند. حد مجاز بار قانونی، نوع خودرو و نحوه بارگیری ورق 6 متری را حتماً با شرکت حمل‌ونقل یا راننده تأیید کنید.
برای مشاهده نرخ‌های به‌روز به صفحه قیمت روز ورق سر بزنید؛ قیمت‌ها استعلامی‌اند و با واحد فروش (021-66671538) تأیید می‌شوند.
سوالات متداول
وزن ورق 10 میل چقدر است؟
وزن هر متر مربع ورق فولادی 10 میل حدود 78.5 کیلوگرم است. یک شیت 1500×6000 (9 متر مربع) حدود 706.5 کیلوگرم و یک شیت 2000×6000 (12 متر مربع) حدود 942 کیلوگرم وزن دارد.
وزن یک شیت ورق 20 میل 2×6 چقدر است؟
هر متر مربع ورق 20 میل حدود 157 کیلوگرم وزن دارد. شیت 2000×6000 مساحتی برابر 12 متر مربع دارد، پس وزن تئوری آن حدود 1,884 کیلوگرم است.
چرا وزن باسکول با جدول فرق دارد؟
جدول وزن تئوری را با ابعاد و ضخامت اسمی نشان می‌دهد، ولی ضخامت واقعی ورق در محدوده تلورانس تغییر می‌کند. دقت باسکول، رطوبت بار و وزن بسته‌بندی هم روی عدد نهایی اثر دارند.
وزن ورق هاردوکس با ورق معمولی فرق دارد؟
تفاوت قابل‌توجهی ندارد. چگالی ورق هاردوکس و ورق‌های ضدسایش مشابه حدود 7.85 است و وزن آن با ورق کربنی هم‌ضخامت تقریباً برابر است.
قیمت ورق بر اساس وزن حساب می‌شود یا شیت؟
در تجارت ورق معمولاً مبنای محاسبه وزن است، اما مبنای دقیق هر سفارش (وزن تئوری، وزن باسکول یا تعداد شیت) باید در پیش‌فاکتور مشخص شود. قیمت‌ها استعلامی هستند و با واحد فروش تأیید می‌شوند.
جمع‌بندی
برای هر سفارش، وزن را از فرمول و جدول بالا برآورد کنید، مبنای وزن را در پیش‌فاکتور روشن کنید و برای قطعات با ابعاد دلخواه، مشخصات را به واحد فروش بدهید تا قیمت و شرایط تأمین بررسی شود.