خواندن گواهی آنالیز ورق یعنی تطبیق چهار چیز: برگه گواهی، شماره ذوب حک‌شده روی ورق، سفارش خرید و استاندارد درخواستی. گواهی آنالیز، که در بازار با عنوان گواهی کارخانه یا MTC (Mill Test Certificate) هم شناخته می‌شود، فقط وقتی ارزش دارد که دقیقاً به همان ورقی برگردد که تحویل گرفته‌اید. در این راهنما یک نمونه گواهی برچسب‌دار را بخش‌به‌بخش می‌خوانیم و در پایان چک‌لیست مغایرت را می‌دهیم. ورقی که برای خرید ورق فولادی دریافت می‌کنید باید با همین روش بررسی شود.
گواهی آنالیز چیست و EN 10204 نوع 3.1 کجا مطرح می‌شود؟
گواهی آنالیز سندی است که نتایج آزمون‌های شیمیایی و مکانیکی (و گاهی آزمون‌های اضافه) را به شماره ذوب و محصول مشخص ربط می‌دهد. استاندارد EN 10204 انواع «سند بازرسی» را تعریف می‌کند. سه نوع رایج در مکاتبه خرید ورق این‌ها هستند:
| نوع | مفهوم کلی در EN 10204 | نکته برای خریدار |
|---|---|---|
| 2.2 | گزارش آزمون: تولیدکننده گواهی می‌دهد محصول با سفارش مطابقت دارد؛ نتایج بر پایه بازرسی غیراختصاصی (non-specific) است | برای کاربردهای حساس معمولاً کافی نیست |
| 3.1 | گواهی بازرسی: تولیدکننده مطابقت را اعلام می‌کند و نتایج آزمون‌های اختصاصی را می‌آورد؛ نماینده مجاز بازرسی تولیدکننده که مستقل از واحد تولید است آن را تأیید می‌کند | باید در سفارش صریح درخواست شود |
| 3.2 | مانند 3.1، با تأیید اضافه نماینده خریدار یا بازرس تعیین‌شده طبق مقررات | برای پروژه‌هایی که بازرس شخص ثالث دارند |
این جدول خلاصه است. متن رسمی و ویرایش جاری EN 10204 را از منبع معتبر تهیه کنید و الزام نهایی را از مشخصات فنی پروژه بخوانید. اگر پروژه نوع 3.1 خواسته، در پیش‌فاکتور و سفارش بنویسید «گواهی EN 10204 نوع 3.1 برای هر ذوب». نوع گواهی و ارتباط آن با استاندارد ورق مخزن در مقایسه گریدهای P355 برای مخزن هم آمده است.
نمونه گواهی برچسب‌دار؛ هر قسمت چه می‌گوید؟
توجه: گواهی زیر یک نمونه ساختگی و آموزشی است. نام کارخانه، شماره‌ها و نتایج واقعی نیستند و فقط ساختار خواندن را نشان می‌دهند.
بخش 1: سربرگ و شناسه
| فیلد (برچسب نمونه) | مقدار نمونه | چه چیزی را بررسی کنیم؟ |
|---|---|---|
| A. شماره گواهی | DEMO-0001 | با شماره روی فاکتور یا بارنامه و تاریخ تحویل هم‌خوان باشد |
| B. نوع سند | EN 10204 – 3.1 | با نوع درخواستی سفارش یکی باشد |
| C. استاندارد و ویرایش | EN 10028-3 (ویرایش را مطابق سفارش بنویسید) | ویرایش یا سال استاندارد مطابق سفارش باشد |
| D. گرید | P355N | املای گرید با سفارش یکی باشد (مثلاً P355N و P355NH یکسان نیستند) |
| E. وضعیت تحویل | نرماله‌شده (+N) | با سفارش و استاندارد سازگار باشد |
| F. شماره ذوب | 123456 | عیناً با حک یا نشانه روی ورق یکی باشد |
| G. شماره ورق | 123456-02 | هر ورق تحویلی یک ردیف داشته باشد |
| H. ابعاد | 12 × 2000 × 6000 mm | با سفارش و اندازه‌گیری ورق جور باشد |
| I. تعداد و وزن | 2 ورق، 3,000 kg | با بارنامه و باسکول مقایسه شود |
بخش 2: آنالیز شیمیایی (درصد جرمی، نمونه)
| C | Si | Mn | P | S | Al | Nb+V+Ti |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.17 | 0.35 | 1.45 | 0.015 | 0.003 | 0.030 | 0.02 |
اعداد را با حدود جدول آنالیز شیمیایی همان گرید در استاندارد مقایسه کنید. یک مقدار نزدیک به حد مجاز هنوز می‌تواند قابل قبول باشد، ولی بیرون از حد، مغایرت است. توجه کنید «آنالیز ذوب» (heat analysis) با «آنالیز محصول» (product analysis) فرق دارد و استاندارد برای هر کدام حد خودش را می‌دهد.
بخش 3: خواص مکانیکی (نمونه)
| آزمون | نتیجه نمونه | واحد | نکته |
|---|---|---|---|
| حد تسلیم (ReH) | 410 | MPa | با حداقل استاندارد برای همان بازه ضخامت مقایسه شود |
| استحکام کششی (Rm) | 545 | MPa | باید داخل بازه استاندارد باشد |
| ازدیاد طول (A) | 26 | % | حداقل استاندارد را بسنجید |
| انرژی ضربه شارپی (KV) | 120 / 115 / 118 | J در دمای آزمون ثبت‌شده | دمای آزمون و جهت نمونه روی گواهی نوشته شود |
حداقل‌ها به گرید، ضخامت و ویرایش استاندارد بستگی دارند. به همین دلیل در جدول نمونه ستون «حداقل استاندارد» را عمداً پر نکرده‌ایم: این اعداد را از متن استاندارد خودتان وارد کنید، نه از حافظه یا از یک جدول عمومی.
بخش 4: توضیحات، آزمون‌های اضافه و امضا
در پایین گواهی دنبال این موارد باشید: آزمون‌های درخواستی اضافه مثل آزمون التراسونیک یا ضربه، نام و سمت تأییدکننده، تاریخ، مهر یا امضا و ارجاع به استاندارد. گواهی بدون تأیید قابل ردیابی، سند ضعیفی است.
تطبیق گواهی با ورق، سفارش و مارک‌گذاری
ترتیب پیشنهادی تطبیق این است:
- سفارش و گواهی: گرید، استاندارد و ویرایش، وضعیت تحویل، ابعاد و نوع سند را با پیش‌فاکتور و سفارش مقایسه کنید.
- ورق و گواهی: شماره ذوب و شماره ورق حک‌شده یا رنگ‌شده روی هر ورق را با ردیف‌های گواهی تطبیق دهید. تعداد ورق‌های ذوب‌های مختلف را جدا بشمارید.
- ابعاد: ضخامت، عرض و طول را اندازه بگیرید؛ مقدار اسمی روی گواهی جایگزین اندازه‌گیری نیست.
- مقادیر: بعد از تطابق هویت، آنالیز و خواص را با استاندارد بسنجید.
- بایگانی: اسکن گواهی را با شماره سفارش و شماره ذوب ذخیره کنید.
اگر گواهی به صورت کپی رنگی یا اسکن ارسال شده، اصل را هم بخواهید. بررسی اصالت گواهی (مثلاً تماس با کارخانه یا نماینده بازرسی از طریق مسیر رسمی) وظیفه واحد کیفیت یا بازرس پروژه است؛ اینجا فقط تطبیق اطلاعات را توضیح می‌دهیم.
چک‌لیست فیلدهای ناقص یا متناقض
در این جدول، هر مغایرت را با اقدام پیشنهادی ببینید. قبول یا رد نهایی با مشخصات فنی پروژه و مهندس مسئول است.
| مشاهده | اقدام اولیه |
|---|---|
| شماره ذوب روی ورق خوانا نیست یا نشانه ندارد | ورق را کنار بگذارید و از فروشنده شماره ذوب و عکس نشانه ورق را بخواهید |
| شماره ذوب روی گواهی با ورق فرق دارد | ورق مصرف نشود؛ مغایرت مکتوب شود و گواهی صحیح درخواست شود |
| گرید یا استاندارد روی گواهی با سفارش یکی نیست | جایگزینی گرید فقط با تأیید مهندس مسئول و خریدار |
| نوع سند 2.2 است ولی 3.1 سفارش داده شده | گواهی اصلاح‌شده بخواهید |
| وضعیت تحویل روی گواهی نیامده | توضیح تولیدکننده را مکتوب بگیرید |
| ضخامت گواهی با اندازه‌گیری فرق قابل‌توجه دارد | اندازه‌گیری تکرار و ثبت شود؛ در صورت ادامه مغایرت، ورق نگه داشته شود |
| آزمون اضافه سفارش‌شده (مثلاً UT) در گواهی نیست | گزارش آزمون جداگانه بخواهید |
| مهر یا امضای تأییدکننده وجود ندارد | سند معتبر تلقی نشود تا نسخه امضاشده برسد |
برای هر مغایرت یک یادداشت کوتاه بنویسید: تاریخ، شماره سفارش، شماره ذوب، عکس نشانه ورق، متن مغایرت و اقدام. این رکورد در مکاتبه با فروشنده مبنای گفتگو است.
بعد از تأیید گواهی چه کنیم؟
اگر هویت و مقادیر قابل قبول بود، گواهی را به همان ورق ربط دهید. اگر ورق را برش می‌دهید، شماره ذوب باید روی قطعات یا دسته‌های برش‌خورده هم قابل ردیابی بماند؛ این موضوع باید پیش از برش روشن شود. سفارش برش را از صفحه خرید ورق فولادی شروع کنید و در آن بنویسید گواهی هر ذوب لازم است.
سوالات متداول
اگر گواهی فقط تصویر یا اسکن باشد قابل قبول است؟
برای بررسی اولیه کافی است، اما نسخه اصل یا نسخه تأییدشده طبق سفارش و مشخصات پروژه باید دریافت شود.
گواهی 3.1 یعنی ورق از نظر ما مناسب است؟
خیر. گواهی فقط اطلاعات آزمون را مستند می‌کند. مناسب‌بودن برای کاربرد را مشخصات پروژه و مهندس مسئول تعیین می‌کنند.
گام بعدی
هنگام ثبت سفارش، نوع گواهی (مثلاً EN 10204 نوع 3.1)، استاندارد و ویرایش، گرید و وضعیت تحویل را بنویسید و درخواست گواهی هر ذوب را در استعلام اضافه کنید.